تحول در طرح هاي صادرات گاز كشور

با كناره گيري هادي نژاد حسينيان معاون بين المللي وزارت نفت از مسئوليت اين سوال ميتواند مطرح باشد كه با اين رويداد پيچيدگي مذاكرات گازي ايران با طرف هاي خارجي بيشترخواهد شد و يا اين مذاكرات در واقع به مراحل نهايي خود نزديك ميشود.
دو طرح مهم صادرات گاز ايران كه در سال هاي اخير سروصداي زيادي پيرامون آن ها بوده و به دليل ارزش آن وحجم بالاي سرمايه گذاري از اهميت برخوردار است طرح هاي صادرات گاز ايران به آسيا واروپا است كه هردو مراحل مذاكره را ميگذرانند و هردو طرح از نبود يك ديپلمات و كارشناس باسابقه ايراني كه ميتوانست در مذاكرات تصميم هاي حياتي بگيرد محروم ميشوند.اين رويداد درواقع ميتواند تاخيرهاي بيشتر را پيش آورد و يا به توافق هاي خام و بحث انگيز منجر شود.
طرح خط لوله صادرات گاز ايران به پاكستان و هند كه از سال 1993 مطرح شده است و گوشه چشمي نيز به كشور هاي شرق دور و چين نيز دارد و در صورت عملي شدن ميتواند به يك منبع مهم تامين انرژي كشورهاي اين منطقه تبديل شود .اين طرح به رغم سابقه طولاني و اندوخته فرواني از مذاكرات و توافق هاي اوليه هنوز طرحي بر روي كاغذ است و گامي به سوي عملياتي شدن برنداشته است.
طرح صادرات گاز ايران اروپا نيز كه ايده آن از سالهاي قبل از انقلاب وجود داشته و طرح صادرات گاز ايران به تركيه به همين دليل اجرايي شد نيز به رغم تفاهم نامه اي كه در سال 2004 ميان شركت نفت ايران و يك شركت اطريشي به امضاء رسيده است هنوز پيشرفت قابل قبولي نداشته و اين طرح نيز تنها بركاغذ نقش دارد و به مرزهاي عملياتي شدن نرسيده است.
به رغم موانع مختلفي كه پيشرفت هردوطرح را با كندي مواجه كرده است خروج نژاد حسينيان از حلقه ايراني مذاكره كنندگان تحول مهمي به نظر ميرسد .در مذاكرات با طرف هاي آسيايي بطور معمول مسئله اصلي قيمت است چراكه اين كشور ها از توان مالي اندكي برخوردارند و خواهان قيمت هاي پايين هستند.اين مسئله در جبهه اروپايي با مشلات سياسي بيش از ديگر عوامل درگير دست به گريبان است.
تنش هاي روابط خارجي ايران با كشور هاي غربي به رهبري آمريكا در زمينه هاي گوناگون كه در غالب پرونده هسته اي خود را نشان داده است فشار هاي بين المللي بر روبط اقتصادي كشورمان با ديگر كشور هارا بالا برده است و اين مسئله در مذاكرات صادرات گاز ايران به ديگر كشور ها نيز تاثير دارد و اثر آن در طرف اروپايي بيشتر است.
در مذاكرات آسيايي اگر اندكي در مورد قيمت نرمش نشان داده شود احتمال توافق به رغم همه قشار ها از سوي آمريكا وجود دارد.كشور هند و پاكستان به دليل جمعيت بالا بشدت به انرژي در آينده نياز مندند و با شرايط جاري منبع اصلي و امن اين نياز ايران است و هيچ منبع جايگزيني در اين منطقه نيست.
قطربا قرارداد هاي موجود و قرارداد هاي آينده ديگر امكان تامين گاز ندارد و مسير خط لوله تركمنستان طولاني و پرخطر است.
در ميان همه گزينه ها تنها مسير عملي و قابل قبول مسير ايران است كه به امنيت آن ميتوان اميد وار بود ، در عين حال ايران نيز در ميان دو گزينه اروپايي و آسيايي تنها يكي را ميتواند عملي كند و با توجه به رشد بالاي مصرف داخلي ديگر گازي براي صادرات نخواهد داشت كه به دو منطقه صادر كند.
اگر كناره گيري هادي نژاد حسينيان را بطور مستقيم به رقابت هاي دو طرف آسيايي و اروپايي مذاكرات مربوط ندانيم خروج وي در تحولات آينده اين مذاكرات از اهميت ويژه اي برخوردار است كه با پيشرفت در يكي از دو جبهه مذاكرات و توقف در ديگري پاسخ روشني به اين تحول است.
با توجه به شرايطي كه كشور در حال حركت به سوي آن است و تحولاتي كه در پيش خواهد بود به نظر ميرسد كه با مذاكره كنندگان آسيايي بتوان به پيشرفت قابل ملاحظه اي رسيد.
طرف هاي آسيايي تنها با تخفيف قيمتي گامهاي سريع تري بسوي يك قرارداد در زمينه صادرات گاز برخواهند داشت . با اين پيش فرض ها بعيد به نظر نمي رسد كه توافق هاي مهم و موثر در خط لوله صلح در پيش باشد و در اين زمينه در هفته هاي اينده تحول مهمي رخ دهد.
در هفته هاي اخير انتشار گزارش هايي از گرايش طرف هاي اروپايي به وارد كردن روسيه به طرح خط لوله نابوكو كاهش اميد اروپا به شركت موثر ايران در اين طرح را تقويت كرد چراكه طرف هاي اروپايي افزوده شدن گاز ايران به اين مسير صادراتي را به آينده موكول كرده اند.
در ماه هاي اخير توافق هايي در مورد صادرات گاز ايران به امارات در حال شكل گيري است و پيشرفت اين طرح و ورود طرح خط لوله صلح به مراحل اجرايي درواقع موجب ميشود طرح هاي داخلي نيزكه با توجه به اين تحولات در داخل كشوردر حال اجراست

سرعت گيرد كشور در زمينه صادرات گاز به آسيا فعال شود.
اين رويداد به حمايت هاي كشور هاي غير متعهد از برنامه هسته اي ايران و كشورهاي چين و روسيه نيز وابسته است رسيه به ظاهر علاقه اي به حضور ايران به عنوان يك صادر كننده گاز در بازار اروپا ندارد.